Αντίρρηση συνείδησης: (άλλο) ένα ανθρώπινο δικαίωμα που δεν μας χαρίστηκε!

 της Αλεξίας Τσούνη, μέλους του Δικτύου για το Δικαίωμα στην Αντίρρηση Συνείδησης του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας

 

Με την ευκαιρία της πολυαναμενόμενης έκδοσης του βιβλίου του Μιχάλη Μαραγκάκη «Άρνηση Στράτευσης - Οδοιπορικό για τους Αντιρρησίες Συνείδησης 1986-2022» από τις εκδόσεις Firebrand, θυμόμαστε και τιμούμε τους αγώνες των αντιρρησιών συνείδησης στην Ελλάδα και συνεχίζουμε τη δράση μας μέχρι την πλήρη κατοχύρωση του δικαιώματος στην αντίρρηση συνείδησης τόσο στο νόμο όσο και στην πράξη, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε όλον τον κόσμο. Συμμετέχουμε στη βιβλιοπαρουσίαση στην Θεσσαλονίκη στις 30/11/2022 με την Ειρήνη Τσολάκη (https://www.facebook.com/events/1206911243571295) και στη βιβλιοπαρουσίαση στην Αθήνα στις 02/12/2022 με την Αλεξία Τσούνη (https://www.facebook.com/events/806275884000126).

Στην Ελλάδα οι αντιρρησίες συνείδησης αντιµετωπίστηκαν µε εκτελέσεις τη δεκαετία του '40 (εµφύλιος), µε πολυετείς φυλακίσεις και βασανιστήρια τις δεκαετίες του '50, '60 και '70 και µε συντοµότερες φυλακίσεις, πολλαπλές διώξεις, διακρίσεις και περιορισµούς των πολιτικών και ατοµικών τους δικαιωµάτων τις δεκαετίες του '80 και '90.

Το Ελληνικό Τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας, σωματείο μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, ιδρύθηκε στις 27/06/1975 από ανθρώπους που είχαν φυλακιστεί κατά τη διάρκεια του στρατιωτικού καθεστώτος και είχαν υιοθετηθεί ως κρατούμενοι συνείδησης από τη διεθνή οργάνωση. Από την αρχή η δράση του περιέλαβε το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης. Ενδεικτικό είναι το άρθρο της Αμαλίας Φλέμιγκ, της πρώτης Προέδρου του Ελληνικού Τμήματος, στον «Ταχυδρόμο» στις 11/12/1975, σχετικά με τις απανωτές δίκες και καταδίκες των Ελλήνων αντιρρησιών συνείδησης (εκείνη την εποχή ήταν αποκλειστικά Χριστιανοί Μάρτυρες του Ιεχωβά):

«Είμαι μια αστή με απόλυτο σεβασμό για τους νόμους (όταν είναι νόμιμοι). Γι’ αυτό και τώρα με συνταράσσει ιδιαίτερα κάτι που γίνεται στο όνομα του νόμου και που για μένα είναι άδικο, παράλογο κι ακόμα και άσκοπο. Πρόκειται για τους, σε στρατεύσιμη ηλικία, Μάρτυρες του Ιεχωβά. Στα είκοσι τους χρόνια, σαν όλα τα παιδιά μας, καλούνται στον στρατό. Και τότε αρχίζει η τραγωδία τους, γιατί το θρησκευτικό τους δόγμα δεν τους επιτρέπει να γίνουν στρατιώτες…»

Συγκλονιστική είναι η χαλκογραφία του λογότυπου της Διεθνούς Αμνηστίας, με το αναμμένο κερί που σπάει τα σίδερα της φυλακής, την οποία δημιούργησαν Έλληνες αντιρρησίες συνείδησης Χριστιανοί Μάρτυρες του Ιεχωβά μέσα από τη φυλακή, με υπογραφή «GREEK COs» (ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΕΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ), και η οποία βρίσκεται στα κεντρικά γραφεία της οργάνωσης στο Λονδίνο.

Στις 06/12/1986, στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας στην Αθήνα, ο Μιχάλης Μαραγκάκης διακήρυξε την άρνησή του να στρατευτεί για λόγους συνείδησης:

«Εγώ ο Μιχάλης Μαραγκάκης, επειδή πιστεύω ότι η ελευθερία της συνείδησης και των πεποιθήσεων, αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα που πρέπει να γίνεται απεριόριστα σεβαστό… ΑΡΝΟΥΜΑΙ δημόσια, συνειδητά και υπεύθυνα να υπηρετήσω τις Ελληνικές ένοπλες δυνάμεις.»

Ο Μιχάλης Μαραγκάκης φυλακίστηκε το 1987 και υιοθετήθηκε αμέσως από τη Διεθνή Αμνηστία ως κρατούμενος συνείδησης. Ομοίως και ο Θανάσης Μακρής, ο οποίος φυλακίστηκε το 1988. Η Διεθνής Αμνηστία ξεκίνησε μια παγκόσμια καμπάνια για την απελευθέρωσή τους και χιλιάδες επιστολές στάλθηκαν στις ελληνικές αρχές αλλά και στους ίδιους στη φυλακή. Συγκεκριμένα έλαβαν κατά τη διάρκεια της φυλάκισής τους 5.400 γράμματα αλληλεγγύης από 24 χώρες του εξωτερικού, χωρίς να περιλαμβάνονται τα γράμματα από την Ελλάδα. Ακόμα περισσότερα ήταν τα γράμματα διαμαρτυρίας που στάλθηκαν προς τις ελληνικές αρχές για αυτούς ζητώντας την άμεση και χωρίς όρους απελευθέρωσή τους.

Ο αγώνας των Ελλήνων αντιρρησιών συνείδησης, η συνεχής πίεση των διεθνών οργανισµών που καταδίκασαν επανειληµµένα «την πρακτική της Ελλάδος να συµπεριφέρεται στους αντιρρησίες συνείδησης σαν να είναι εγκληµατίες» και η µακροχρόνια δράση των οργανώσεων για τα ανθρώπινα δικαιώµατα, επέφεραν, έστω και καθυστερηµένα, τη θέσπιση της «εναλλακτικής πολιτικής κοινωνικής υπηρεσίας» µε το νόµο 2510/97 που τέθηκε σε ισχύ το 1998.

Το 2006, ο Μιχάλης Μαραγκάκης και ο Θανάσης Μακρής, σε μια συγκινητική ευχαριστήρια χειρονομία, δώρισαν στο Ελληνικό Τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας όλα τα γράμματα, τα τηλεγραφήματα και τις κάρτες που έλαβαν από 24 χώρες: Αυστραλία, Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Γαλλία, Γερμανία, Γιουγκοσλαβία, Δανία, Ελβετία, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Καναδάς, Λουξεμβούργο, Ν. Αφρική, Νησιά Φερόε, Νορβηγία, Ολλανδία, Ουρουγουάη, Πολωνία, Σουηδία, Χιλή.

Το Δίκτυο για το Δικαίωμα στην Αντίρρηση Συνείδησης διοργάνωσε έκθεση με όλα αυτά τα γράμματα αλληλεγγύης που είχαν λάβει στη φυλακή, και ο τότε Πρόεδρος του Ελληνικού Τμήματος Σίμος Μπούρας βράβευσε τον Μιχάλη Μαραγκάκη και τον Θανάση Μακρή για τους αγώνες τους για το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδηση στη Γενική Συνέλευση στις 31/03/2007.

Στις 06/12/2021 είχαμε μια σπουδαία εξέλιξη στον αγώνα για την κατοχύρωση του δικαιώματος στην αντίρρηση συνείδησης. Η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, με μια απόφαση-ορόσημο, δικαίωσε τον αντιρρησία συνείδησης Λάζαρο Πετρομελίδη στην ατομική προσφυγή του εναντίον του ελληνικού κράτους. Ο Λάζαρος Πετρομελίδης είναι ένας από τους πρωτοπόρους αντιρρησίες συνείδησης για ιδεολογικούς λόγους στην Ελλάδα. Εκδήλωσε την αντίρρηση συνείδησης στη στρατιωτική θητεία από το 1992, όταν ακόμη δεν είχε θεσπιστεί η εναλλακτική υπηρεσία, ακολούθως κηρύχτηκε ανυπότακτος και του απαγορεύτηκε η έξοδος από τη χώρα. Ακολούθησαν συλλήψεις, επιβολή τιμωρητικής εναλλακτικής υπηρεσίας, αλλεπάλληλες διώξεις και καταδίκες από στρατοδικεία για ανυποταξία, φυλακίσεις. Η Διεθνής Αμνηστία υιοθέτησε επανειλημμένα τον Λάζαρο Πετρομελίδη ως κρατούμενο συνείδησης και διεξήγαγε μακροχρόνια εκστρατεία για τον τερματισμό των παραβιάσεων εις βάρος του και εις βάρος όλων των αντιρρησιών συνείδησης. Ο ΟΗΕ με την απόφασή του καλεί το ελληνικό κράτος να παρέχει στον Λάζαρο Πετρομελίδη αποτελεσματική επανόρθωση για τις πολλαπλές παραβιάσεις του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα που διέπραξε εις βάρος του. Ο ΟΗΕ επαναλαμβάνει επίσης ότι η Ελλάδα πρέπει να αναθεωρήσει τη νομοθεσία της ώστε να διασφαλίσει αποτελεσματικά το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης, για παράδειγμα, παρέχοντας τη δυνατότητα για εναλλακτική υπηρεσία η οποία να μην είναι τιμωρητική και να μη συνιστά διάκριση.

Η αντίρρηση συνείδησης είναι θεµελιώδες ανθρώπινο δικαίωµα και βασική συνιστώσα του δικαιώματος στην ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας, όπως αυτή διασφαλίζεται στο Σύνταγμα της Ελλάδας (Άρθρα 13 και 14), στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (Άρθρο 9), στο Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (Άρθρο 18), στην Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Άρθρο 18) και σε άλλα διεθνή κείμενα προστασίας δικαιωμάτων. Επίσης το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης αναγνωρίζεται ρητά στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Άρθρο 10.2).

Ο ΟΗΕ, το Συµβούλιο της Ευρώπης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ο ΟΑΣΕ και άλλοι οργανισµοί έχουν καλέσει τις κυβερνήσεις να εξασφαλίσουν τη δυνατότητα στους στρατεύσιµους να εκτελούν χωρίς διακρίσεις και µε αντίστοιχα δικαιώµατα εναλλακτική υπηρεσία κοινωνικού χαρακτήρα και µη τιµωρητικής διάρκειας. Επισηµαίνουν µάλιστα ότι η αντίρρηση συνείδησης πρέπει να γίνεται δεκτή οποτεδήποτε και αν εκδηλώνεται, ακόµα και κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής θητείας. ∆ίνουν επίσης ιδιαίτερη έµφαση στη σπουδαιότητα και στη διαθεσιµότητα της ενηµέρωσης για την αντίρρηση συνείδησης για κάθε άτοµο που σχετίζεται µε την στρατιωτική θητεία.

Χαρακτηριστική είναι η επισήμανση στην έκδοση “Αντίρρηση συνείδησης στην υποχρεωτική στρατιωτική θητεία”, Γενική Διεύθυνση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Συμβούλιο της Ευρώπης, Ιούνιος 2002:

“Για δημοκρατικά κράτη που σέβονται τα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες, ο σεβασμός για το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης δεν μπορεί να θεωρείται έλασσον ζήτημα ξεκομμένο από τη δεσπόζουσα τάση προστασίας και προώθησης, σε διεθνές επίπεδο, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.”

Η Διεθνής Αμνηστία δεν παίρνει θέση υπέρ ή κατά της αντίρρησης συνείδησης, ούτε προτρέπει υπέρ της εναλλακτικής υπηρεσίας και κατά της στρατιωτικής θητείας. Αγωνίζεται για την κατοχύρωση και τον σεβασµό του δικαιώµατος στην αντίρρηση συνείδησης, όπως αγωνίζεται για όλα τα ανθρώπινα δικαιώµατα.

Η Διεθνής Αμνηστία δεν παίρνει θέση υπέρ ή κατά της υποχρεωτικής στράτευσης ή της στράτευσης γενικά. Η Διεθνής Αμνηστία δεν είναι αντιµιλιταριστική ούτε ειρηνιστική οργάνωση, είναι οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώµατα. ∆εν αµφισβητεί το δικαίωµα των κυβερνήσεων να έχουν στρατό ή και υποχρεωτική στρατιωτική θητεία, όµως τότε οφείλουν να σέβονται και το ανθρώπινο δικαίωµα των αντιρρησιών συνείδησης για µια δίκαιη, µη τιµωρητική εναλλακτική υπηρεσία εκτός στρατού, σύµφωνα µε τα διεθνή πρότυπα.

Η Διεθνής Αμνηστία ζητά άµεσες τροποποιήσεις από την Ελλάδα, ώστε:

1. Η εναλλακτική υπηρεσία να µην έχει χαρακτήρα διάκρισης και τιµωρίας, όσον αφορά τις παροχές, τον τόπο εκπλήρωσης ή την διάρκεια. Σήμερα οι αντιρρησίες συνείδησης λαμβάνουν είτε μόνο στέγη και τροφή είτε 223,53 ευρώ το μήνα, και υποχρεώνονται να υπηρετήσουν εκτός της περιφέρειας του τόπου κατοικίας τους. Η διάρκεια της στρατιωτικής θητείας είναι 12 µήνες ενώ της εναλλακτικής υπηρεσίας 15 µήνες.
2. Η ιδιότητα του αντιρρησία συνείδησης να µην ανακαλείται ποτέ. Τώρα προβλέπεται έκπτωση π.χ. για πειθαρχικό παράπτωµα. Οι αντιρρησίες συνείδησης υποχρεώνονται τότε να υπηρετήσουν ένοπλη στρατιωτική θητεία.
3. Η εξέταση των αιτήσεων για καθεστώς αντιρρησία συνείδησης να είναι υπό τον πλήρη έλεγχο πολιτικών αρχών (δηλ. εκτός ΥΠΕΘΑ). Σήμερα αποφασίζει ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας μετά από εισήγηση επιτροπής στην οποία συμμετέχει στρατιωτικός.
4. Το δικαίωµα στην αντίρρηση συνείδησης να αναγνωρίζεται και για τους/τις επαγγελµατίες στρατιωτικούς. Τώρα µόνο οι στρατεύσιµοι (όχι οι επαγγελµατίες) µπορούν να αξιώσουν την ιδιότητα του αντιρρησία συνείδησης.
5. Να σταµατήσουν άµεσα οι συλλήψεις, διώξεις, ποινές φυλάκισης και τα πρόστιµα σε αντιρρησίες συνείδησης. Σε καµία περίπτωση να µη δικάζονται πολίτες από Στρατοδικεία. Τώρα όχι απλώς διώκονται κάποιοι αντιρρησίες συνείδησης αλλά δικάζονται και από στρατοδικεία κατά παραβίαση του δικαιώµατος σε δίκαιη δίκη.
6. Σε καµιά περίπτωση να µη διώκονται και δικάζονται πολίτες επανειληµµένα για το ίδιο αδίκηµα. Σήµερα κάποιοι αντιρρησίες συνείδησης διώκονται και δικάζονται επανειληµµένα για την ίδια αντίρρηση συνείδησης.

Σήμερα, σε όλον τον κόσµο, περισσότερα από 10 εκατοµµύρια µέλη, ακτιβιστές/-τριες και υποστηρικτές/-τριες της ∆ιεθνούς Αµνηστίας αγωνίζονται για την άµεση και χωρίς όρους απελευθέρωση όλων των φυλακισµένων αντιρρησιών συνείδησης, καθώς και για τη θέσπιση και εφαρµογή σχετικής νοµοθεσίας που να κατοχυρώνει εναλλακτική υπηρεσία πολιτικού και µη τιµωρητικού χαρακτήρα, σύµφωνα µε τα διεθνή πρότυπα και τις συστάσεις διεθνών οργανισµών.

Πηγή: Διεθνής Αμνηστία 

 

Νότια Κορέα: αποσύρετε τις κατηγορίες εναντίον του πρώτου αντιρρησία συνείδησης που αρνείται την εναλλακτική υπηρεσία

 

Ο πρώτος αντιρρησίας συνείδησης που αρνείται την εναλλακτική στη στρατιωτική θητεία της Νότιας Κορέας δεν θα πρέπει να αντιμετωπίσει περαιτέρω τιμωρία εξαιτίας της αντίθεσής του στο τιμωρητικό νέο σύστημα της χώρας, δήλωσε η Διεθνής Αμνηστία ενόψει της ποινικής δίκης του την Τρίτη 23 Αυγούστου 2022.

Ο Hye-min Kim, του οποίου οι θρησκευτικές πεποιθήσεις δεν του επιτρέπουν να κάνει στρατιωτική θητεία, είναι το πρώτο άτομο που γίνεται γνωστό ότι έχει αρνηθεί την «εναλλακτική υπηρεσία» από τότε που θεσπίστηκε το 2020. Το νέο σύστημα συνεπάγεται την εργασία εντός μιας φυλακής ή άλλων σωφρονιστικών εγκαταστάσεων για τρία χρόνια – διπλάσια σε διάρκεια σε σχέση με τη συνήθη 18μηνη στρατιωτική θητεία.

«Αντί να τους δοθεί μια γνήσια εναλλακτική ώστε να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους για θητεία, στους αντιρρησίες συνείδησης πρακτικά δίνεται μια εναλλακτική τιμωρία εξαιτίας των θρησκευτικών και άλλων προσωπικών αντιρρήσεών τους να καταταγούν στο στρατό», δήλωσε ο Jihyun Yoon, διευθυντής της Διεθνούς Αμνηστίας Κορέας. «Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, οι χώρες με υποχρεωτική στρατιωτική θητεία είναι υποχρεωμένες να παρέχουν μια πραγματική πολιτική εναλλακτική παρόμοιας διάρκειας».

Ο Κιμ κατηγορείται σύμφωνα με το Άρθρο 88 του Νόμου για τη Στρατιωτική Θητεία, που φυλακίζει όσους αποτυγχάνουν να καταταγούν χωρίς βάσιμους λόγους. Πιστεύει ότι η αντίρρησή του εδράζεται σε «βάσιμους λόγους» σύμφωνα με τον νόμο, και ότι η παρούσα εναλλακτική υπηρεσία περιλαμβάνει υπερβολικά τιμωρητικές πτυχές οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στα διεθνή πρότυπα.

Σύμφωνα με τον νέo νόμο, εκείνοι που αρνούνται τη στρατιωτική θητεία για θρησκευτικούς ή άλλους λόγους απαιτείται να εργαστούν σε κάποια φυλακή ή άλλο σωφρονιστικό κατάστημα για 36 μήνες – καθιστώντας τη μία από τις μεγαλύτερες σε διάρκεια εναλλακτικές υπηρεσίες στον κόσμο. Παλαιότερα, θα είχαν φυλακιστεί για 18 μήνες.

«Ο Hye-min Kim δεν θα πρέπει να διωχτεί εξαιτίας της διεκδίκησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του και επειδή αρνείται να συμμετάσχει σε αυτό το άδικο σύστημα. Όλες οι κατηγορίες εναντίον του θα πρέπει να αποσυρθούν άμεσα».

«Αντί να οδηγεί τους αντιρρησίες συνείδησης σε δίκη, η νοτιοκορεατική κυβέρνηση θα πρέπει να επικεντρώσει τις προσπάθειές της στην τροποποίηση της εναλλακτικής υπηρεσίας ώστε αυτή να μη συνεχίζει να τιμωρεί και να στιγματίζει όσους την αναλαμβάνουν».

 

Υπόβαθρο

Τα προηγούμενα 60 χρόνια, εκατοντάδες νέοι Νοτιοκορεάτες καταδικάζονταν και φυλακίζονταν κάθε χρόνο εξαιτίας της αντίρρησής τους στην στρατιωτική θητεία λόγω των πεποιθήσεών τους, παρότι ήταν πρόθυμοι να υπηρετήσουν την κοινότητα. Συνήθως, τους επιβαλλόταν μια ποινή φυλάκισης 18 μηνών και φορτώνονταν με ποινικά μητρώα και αντιμετώπιζαν οικονομικά και κοινωνικά μειονεκτήματα που διαρκούσαν πολύ περισσότερο.

Αποφάσεις-ορόσημα του Ανώτατου Δικαστηρίου και του Συνταγματικού Δικαστηρίου το 2018 πρακτικά αναγνώρισαν το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης στη χώρα. Το Συνταγματικό Δικαστήριο εξέδωσε απόφαση απαιτώντας από την κυβέρνηση να θεσπίσει μια εναλλακτική υπηρεσία πολιτικής φύσης έως το τέλος του 2019.

Στις 27 Δεκεμβρίου του 2019, το νομοθετικό σώμα θέσπισε τροποποιήσεις στον Νόμο για τη Στρατιωτική Θητεία. Ωστόσο, η νομοθεσία ακόμη παραβιάζει το δικαίωμα στην ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας ή πεποίθησης, επειδή επιβάλλει παράλογες και υπερβολικές υποχρεώσεις στους αντιρρησίες συνείδησης.

Ορίζει μια δυσανάλογη διάρκεια για την εναλλακτική υπηρεσία και ότι τη διαχειρίζονται οι στρατιωτικές αρχές.

Από τις 30 Ιουνίου 2020, άτομα τα οποία αντιτίθενται στην υποχρεωτική στρατιωτική θητεία μπορούν να αιτούνται εναλλακτική υπηρεσία. Τον Οκτώβριο του 2020, η πρώτη ομάδα προσωπικού εναλλακτικής υπηρεσίας ξεκίνησε την 36μηνη υποχρέωση, η οποία περιορίστηκε στην εργασία σε φυλακές ή άλλες σωφρονιστικές εγκαταστάσεις.

Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τα κράτη με υποχρεωτική στρατιωτική θητεία υποχρεούνται να παρέχουν γνήσια πολιτικές εναλλακτικές. Αυτές θα πρέπει να είναι παρόμοιας διάρκειας με τη στρατιωτική θητεία, με οποιαδήποτε επιπρόσθετη διάρκεια να εδράζεται σε εύλογα και αντικειμενικά κριτήρια. Η διαδικασία για την αξιολόγηση των αιτήσεων για να αναγνωριστούν ως αντιρρησίες συνείδησης και οποιαδήποτε μετέπειτα εργασιακή υπηρεσία θα πρέπει να είναι επίσης υπό πολιτική αρχή.

Πηγή: Διεθνής Αμνηστία

Objector - Προβολή ντοκιμαντέρ και συζήτηση για το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης

 

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Αντίρρησης Συνείδησης στις 15 Μαΐου, η Τοπική Ομάδα Βέροιας της Διεθνούς Αμνηστίας πραγματοποιεί προβολή-συζήτηση για το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης στην Ελλάδα, αλλά και τον κόσμο.

Το Σάββατο 14/5, στις 19:00 στο Καφέ «εκτός χάρτη» - Gallery Παπατζίκου (Βενιζέλου 43, Βέροια) βλέπουμε μαζί το ντοκιμαντέρ OBJECTOR για την Ισραηλινή αντιρρησία συνείδησης Atalya Ben Abba και συζητάμε με φόντο την επικρατούσα κατάσταση στο Ισραήλ και τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη, για την αντίρρηση συνείδησης, το δικαίωμα των πολιτών στην επιλογή, καθώς και τους αγώνες για να γίνει σεβαστό αυτό το δικαίωμα.

 

Σύνοψη του ντοκιμαντέρ: Όπως όλη η Ισραηλινή νεολαία, η Atalya είναι υποχρεωμένη να γίνει στρατιώτης. Σε αντίθεση με τους/τις περισσότερους/ες, αμφισβητεί τις πρακτικές του στρατού της χώρας της και αποφασίζει να αμφισβητήσει αυτή την ιεροτελεστία του περάσματος στη στρατιωτική θητεία. Παρά τις πολιτικές διαφωνίες και τις προσωπικές ανησυχίες της οικογένειάς της, αρνείται το στρατιωτικό καθήκον και φυλακίζεται λόγω της αντίρρησής της. Το θάρρος της ωθεί τους γύρω της να επανεξετάσουν τις δικές τους ηθικές και πολιτικές θέσεις. Η ταινία OBJECTOR / ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΑΣ (https://objectorfilm.com) ακολουθεί την Atalya στη φυλακή και περαιτέρω, προσφέροντας ένα μοναδικό παράθυρο στην ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση από την οπτική μιας νεαρής γυναίκας που αναζητά την αλήθεια και παίρνει θέση για τη δικαιοσύνη.
Διάρκεια: 75 λεπτά
Υπότιτλοι: αγγλικά

 

Για το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης: Η Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων έχουν ρητά αναγνωρίσει ότι το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης στη στρατιωτική θητεία προστατεύεται από το δικαίωμα στην ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας στο Άρθρο 18 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα και στο Άρθρο 9 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, αντίστοιχα. Τα διεθνή πρότυπα ορίζουν επίσης ότι οποιαδήποτε εναλλακτική υπηρεσία απαιτείται να υπηρετήσουν οι αντιρρησίες συνείδησης πρέπει να είναι γνήσια πολιτική, υπό πολιτικό έλεγχο, και μη τιμωρητικής φύσης ή διάρκειας. Διαβάστε περισσότερα εδώ: https://www.amnesty.gr/en/node/24777

 Πηγή: Διεθνής Αμνηστία

Απόφαση-ορόσημο του ΟΗΕ για τον αντιρρησία συνείδησης Λ. Πετρομελίδη: κατακτήσεις και διεκδικήσεις για το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης σήμερα

 

Το Ελληνικό Τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας πραγματοποιεί εκδήλωση με θέμα «Απόφαση-ορόσημο του ΟΗΕ για τον αντιρρησία συνείδησης Λ. Πετρομελίδη: Κατακτήσεις και διεκδικήσεις για το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης σήμερα».

 

ημερομηνία διεξαγωγής: Παρασκευή 13 Μαΐου 2022

ώρα: 18:30

τόπος διεξαγωγής: Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων, Ακαδημίας 50

 

Στις 6 Δεκεμβρίου 2021 η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ δικαίωσε τον αντιρρησία συνείδησης Λάζαρο Πετρομελίδη στην ατομική προσφυγή του εναντίον του ελληνικού κράτους.

Ο Λάζαρος Πετρομελίδης είναι ένας από τους πρωτοπόρους αντιρρησίες συνείδησης για ιδεολογικούς λόγους στην Ελλάδα. Εκδήλωσε την αντίρρηση συνείδησης στη στρατιωτική θητεία από το 1992, όταν ακόμη δεν είχε θεσπιστεί η εναλλακτική υπηρεσία, ακολούθως κηρύχτηκε ανυπότακτος και του απαγορεύτηκε η έξοδος από τη χώρα. Ακολούθησαν συλλήψεις, επιβολή τιμωρητικής εναλλακτικής υπηρεσίας, αλλεπάλληλες διώξεις και καταδίκες από στρατοδικεία για ανυποταξία, φυλακίσεις.

Η Διεθνής Αμνηστία υιοθέτησε επανειλημμένα τον Λάζαρο Πετρομελίδη ως κρατούμενο συνείδησης και διεξήγαγε μακροχρόνια εκστρατεία για τον τερματισμό των παραβιάσεων εις βάρος του και εις βάρος όλων των αντιρρησιών συνείδησης.

Ο ΟΗΕ με την απόφασή του καλεί το ελληνικό κράτος να παρέχει στον Λ. Πετρομελίδη αποτελεσματική επανόρθωση για τις πολλαπλές παραβιάσεις του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα που διέπραξε εις βάρος του. Ο ΟΗΕ επαναλαμβάνει επίσης ότι η Ελλάδα πρέπει να αναθεωρήσει τη νομοθεσία της ώστε να διασφαλίσει αποτελεσματικά το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης, για παράδειγμα, παρέχοντας τη δυνατότητα για εναλλακτική υπηρεσία η οποία να μην είναι τιμωρητική και να μη συνιστά διάκριση.

Με αφορμή αυτή τη σπουδαία εξέλιξη στον αγώνα για την κατοχύρωση του δικαιώματος στην αντίρρηση συνείδησης, αλλά και ενόψει της Διεθνούς Ημέρας Αντίρρησης Συνείδησης στις 15 Μαΐου, συζητάμε με τον Λάζαρο Πετρομελίδη για την προσωπική του εμπειρία και τους αγώνες του, καθώς και με αρμόδιους φορείς δικαιωμάτων για τις αναγκαίες θεσμικές και νομικές αλλαγές που οφείλουν να πραγματοποιηθούν προκειμένου να διασφαλίζεται ουσιαστικά και για όλους η δυνατότητα εναλλακτικής υπηρεσίας.

Συζητάμε επίσης για όσα έχουμε κατακτήσει μέχρι σήμερα και ενημερωνόμαστε γύρω από το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης και τα όσα αυτό περιλαμβάνει.

 

Στην εκδήλωση παρεμβαίνουν:

Λάζαρος Πετρομελίδης, αντιρρησίας συνείδησης

Γιώργος Καρατζάς, εκπρόσωπος στην υπόθεση Πετρομελίδη

Μιχάλης Τσαπόγας, ειδικός επιστήμονας στον Συνήγορο του Πολίτη

Φοίβος Ιατρέλλης, εκπρόσωπος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

Αλεξία Τσούνη, αντιπρόεδρος Ελληνικού Τμήματος Διεθνούς Αμνηστίας

 

Πηγή: Διεθνής Αμνηστία

Ετήσια Έκθεση Διεθνούς Αμνηστίας 2021/22: Ελλάδα – απόσπασμα για αντιρρησίες συνείδησης

 

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΩΝ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ

Συνεχίστηκαν οι σοβαρές παραβιάσεις των δικαιωμάτων των αντιρρησιών συνείδησης ως προς τη στρατιωτική θητεία, συμπεριλαμβανομένων επανειλημμένων διώξεων, προστίμων και συλλήψεων. Στο τέλος του έτους εκκρεμούσαν προσφυγές στο Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο κατά της διακριτικής απόρριψης αιτήσεων για το καθεστώς του αντιρρησία συνείδησης. Η Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ έθεσε ερωτήματα σχετικά με τα δικαιώματα των αντιρρησιών συνείδησης, και την τιμωρητική και με διακρίσεις «εναλλακτική υπηρεσία», τα οποία θα πρέπει να εξεταστούν στην επόμενη περιοδική έκθεση της Ελλάδας. Η Ελλάδα έλαβε επίσης συστάσεις σχετικά με το θέμα στο πλαίσιο της Οικουμενικής Περιοδικής Αξιολόγησης (UPR).

Σε μια απόφαση-ορόσημο τον Δεκέμβριο, η Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ διαπίστωσε πολλαπλές παραβιάσεις του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και τα Πολιτικά Δικαιώματα στην υπόθεση του αντιρρησία συνείδησης Λάζαρου Πετρομελίδη.

 Πηγή: Διεθνής Αμνηστία 

Παρέμβαση της Διεθνούς Αμνηστίας στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ – απόσπασμα για αντιρρησίες συνείδησης

 [...] Η Διεθνής Αμνηστία καλωσορίζει επίσης την αποδοχή από την Ελλάδα της σύστασης «να αναθεωρήσει την εθνική της νομοθεσία με σκοπό την αναγνώριση του δικαιώματος στην αντίρρηση συνείδησης στη στρατιωτική θητεία, προβλέποντας μια εναλλακτική υπηρεσία αντί της στρατιωτικής θητείας στην οποία θα έχουν πρόσβαση όλοι οι αντιρρησίες συνείδησης και η οποία δεν θα είναι τιμωρητική ή μεροληπτική ως προς τη φύση, το κόστος ή τη διάρκειά της».[5] Η αναθεώρηση αυτή θα πρέπει να ευθυγραμμίσει το σύνολο της σχετικής νομοθεσίας με το διεθνές δίκαιο και τα διεθνή πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα θα πρέπει επίσης να εφαρμόσει άμεσα την απόφαση της Επιτροπής Ανθρώπινων Δικαιωμάτων στην υπόθεση του Λ. Πετρομελίδη κατά της Ελλάδας. [...] 

[5] A/HRC/49/5/Add.1, recommendation 130.76 (Panama).

Πηγή: Διεθνής Αμνηστία

 

Απόφαση-ορόσημο της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ στην υπόθεση του Λάζαρου Πετρομελιδη καταδεικνύει τις διαχρονικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων των αντιρρησιών συνείδησης

 

Η Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ δημοσίευσε στις 6 Δεκεμβρίου 2021 την απόφασή της[1] όσον αφορά την ατομική προσφυγή του αντιρρησία συνείδησης Λάζαρου Πετρομελίδη, κρίνοντας ότι υπήρξαν πολλαπλές παραβιάσεις του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ΔΣΑΠΔ).

Ο Λάζαρος Πετρομελίδης είναι ένας από τους πρωτοπόρους αντιρρησίες συνείδησης για ιδεολογικούς λόγους στην Ελλάδα. Εκδήλωσε την αντίρρηση συνείδησης στη στρατιωτική θητεία από το 1992, όταν ακόμη δεν είχε θεσπιστεί η εναλλακτική υπηρεσία, ακολούθως κηρύχτηκε ανυπότακτος και του απαγορεύτηκε η έξοδος από τη χώρα. Το 1998, και αφότου πρώτα συνελήφθη, αναγνωρίστηκε ως αντιρρησίας συνείδησης και κλήθηκε να υπηρετήσει μια τιμωρητική εναλλακτική υπηρεσία τότε 39 μηνών, μακριά από τον τόπο κατοικίας του, ενώ ως στρατεύσιμος της ίδιας ηλικίας και οικογενειακής κατάστασης θα μπορούσε να είχε υπηρετήσει μόνο 4 μήνες πραγματικό χρόνο στρατιωτικής θητείας και να εξαγοράσει άλλους 8.

Μετά τη μη παρουσίασή του για την εκπλήρωση αυτής της τιμωρητικής εναλλακτικής υπηρεσίας, του αφαιρέθηκε το καθεστώς αντιρρησία συνείδησης και ξεκίνησε σειρά νέων κλήσεων για κατάταξη στις ένοπλες δυνάμεις, και ακολούθως σειρά αλλεπάλληλων διώξεων και καταδικών από στρατοδικεία για ανυποταξία.

Συνολικά, από το 1992 έως και το 2014 ο Λάζαρος Πετρομελίδης καταδικάστηκε πέντε φορές για ανυποταξία, βρέθηκε υπό κράτηση σε τουλάχιστον τέσσερις περιπτώσεις και κατέβαλε δύο χρηματικές ποινές αντί φυλακίσεων.

Η Διεθνής Αμνηστία υιοθέτησε επανειλημμένα τον Λάζαρο Πετρομελίδη ως κρατούμενο συνείδησης και διεξήγαγε μακροχρόνια εκστρατεία για τον τερματισμό των παραβιάσεων εις βάρος του και εις βάρος όλων των αντιρρησιών συνείδησης.

Με την πρόσφατη απόφασή της, η Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ έκρινε ότι στην υπόθεση του Λάζαρου Πετρομελίδη υπήρξαν παραβιάσεις:

• Του άρθρου 18, παρ. 1. του ΔΣΑΠΔ, περί ελευθερίας σκέψης, συνείδησης και θρησκείας, καθώς η ελληνική πολιτεία δεν του παρείχε δυνατότητα ως αντιρρησία συνείδησης για μια εναλλακτική υπηρεσία που να μην είναι τιμωρητική και να μη συνιστά διάκριση.
• Του άρθρου 9, παρ. 1. του ΔΣΑΠΔ περί αυθαίρετης κράτησης, για τις περιπτώσεις που στερήθηκε την ελευθερία του είτε ως προφυλακισμένος είτε έπειτα από καταδίκη.
• Του άρθρου 14, παρ. 7 του ΔΣΑΠΔ, λόγω παραβίασης της αρχής ne bis in idem, δηλαδή επανειλημμένης τιμωρίας για το ίδιο αδίκημα.
• Του άρθρου 12 παρ. 2 του ΔΣΑΠΔ, όσον αφορά μακροχρόνια απαγόρευση εξόδου από τη χώρα εξαιτίας των διώξεων και καταδικών για ανυποταξία, ως αποτέλεσμα θεμιτής άσκησης του δικαιώματός του στην αντίρρηση συνείδησης.

Σύμφωνα με την Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, το ελληνικό κράτος έχει υποχρέωση να παρέχει στον Λάζαρο Πετρομελίδη αποτελεσματική επανόρθωση και συνεπώς πλήρη αποκατάσταση η οποία θα πρέπει να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη διαγραφή του ποινικού του μητρώου, την επιστροφή όλων των ποσών που έχει καταβάλει ως πρόστιμα (δηλ. χρηματικές ποινές αντί φυλάκισης) και την παροχή αποζημίωσης.

 

Περαιτέρω, η Επιτροπή επανέλαβε ότι η Ελλάδα θα πρέπει να αναθεωρήσει τη νομοθεσία της ώστε να διασφαλίσει αποτελεσματικά το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης, για παράδειγμα, παρέχοντας τη δυνατότητα για εναλλακτική υπηρεσία η οποία να μην είναι τιμωρητική και να μη συνιστά διάκριση.

 

Περαιτέρω αξιολογήσεις από τον ΟΗΕ

Η Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ πρόσφατα δημοσίευσε τον κατάλογο θεμάτων ενόψει της έκθεσης της χώρας, ζητώντας από την Ελλάδα να παρέχει ενημέρωση στην 3η περιοδική της έκθεση όσον αφορά μέτρα που έλαβε για τη συμμόρφωση με τις προηγούμενες συστάσεις της Επιτροπής, οι οποίες περιλάμβαναν ότι θα παρέχεται σε όλους τους αντιρρησίες συνείδησης εναλλακτική υπηρεσία η οποία δεν θα είναι τιμωρητική και δεν θα συνιστά διάκριση ως προς τη φύση, το κόστος και τη διάρκεια, και θα αποφεύγεται η επανειλημμένη τιμωρία αντιρρησιών συνείδησης κατά παραβίαση της αρχής ne bis in idem. Επίσης η Επιτροπή έθεσε ερώτημα περί αποζημιώσεων για όσους είχαν εκδηλώσει αντίρρηση συνείδησης προ του 1998 και έχουν καταδικαστεί και τιμωρηθεί.[2]

Επίσης, η Ελλάδα δέχτηκε παρόμοιες συστάσεις σχετικά με τους αντιρρησίες συνείδησης στο πλαίσιο του τρίτου κύκλου Οικουμενικής Περιοδικής Αξιολόγησης, ενός μηχανισμού αξιολόγησης μεταξύ ομοτίμων υπό την αιγίδα του Συμβουλίου Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ.[3]

 

Εκκρεμείς υποθέσεις στο Συμβούλιο της Επικρατείας

Επίσης, στο Συμβούλιο της Επικρατείας εκκρεμούν υποθέσεις απόρριψης αιτήσεων υπαγωγής σε καθεστώς εναλλακτικής υπηρεσίας, όπως του Χάρη Βασιλείου, εξαιτίας, μεταξύ άλλων, του προβληματικού συστήματος εξέτασης αλλά και διακρίσεων εις βάρος ομάδων αντιρρησιών συνείδησης. Επιπλέον, η Διεθνής Αμνηστία συνεχίζει να λαμβάνει καταγγελίες και για περαιτέρω αυθαίρετες απορρίψεις αιτημάτων για υπαγωγή στην εναλλακτική υπηρεσία.

Η Διεθνής Αμνηστία καλεί την Ελλάδα να εναρμονίσει άμεσα τη νομοθεσία για τους αντιρρησίες συνείδησης με το διεθνές δίκαιο και τα διεθνή πρότυπα ανθρώπινων δικαιωμάτων. Μεταξύ άλλων οφείλει να παρέχει εναλλακτική υπηρεσία η οποία δεν θα είναι τιμωρητική, δεν θα συνιστά διάκριση και θα είναι προσβάσιμη σε όλους τους αντιρρησίες συνείδησης. Θα πρέπει επίσης να θέσει το σύστημα εξέτασης αιτήσεων για υπαγωγή σε καθεστώς αντιρρησία συνείδησης υπό τον πλήρη έλεγχο πολιτικών αρχών, δηλαδή εκτός του ΥΠΕΘΑ, υπό μια επιτροπή αμιγώς πολιτικής σύνθεσης.

Σε διαφορετική περίπτωση κινδυνεύει με νέες καταδίκες από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ή αντίστοιχα από την Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ.

 

---

[1]  CCPR/C/132/D/3065/2017

[2] UN Human Rights Committee, List of issues prior to the submission of the third periodic report of Greece, (CCPR/C/GRC/QPR/3), 2 Δεκεμβρίου 2021, παρ. 20. Διαθέσιμο στο: https://undocs.org/CCPR/C/GRC/QPR/3

[3] UN Human Rights Council, Draft report of the Working Group on the Universal Periodic Review, (A/HRC/WG.6/39/L.1), 16 Νοεμβρίου 2021, συστάσεις 130.76 (Παναμάς), 130.88 (Κροατία): https://uprmeetings.ohchr.org/Sessions/39session/Greece/Documents/Greece%20-full%20draft%20report%20for%20circulation-%20ad%20referendum.docx

 Πηγή: Διεθνής Αμνηστία

Οδοιπορικό για την αντίρρηση συνείδησης στην Ελλάδα

 

ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ

19:00

ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ

Locomotiva Cooperativa (Μπόταση 7, Εξάρχεια)

 

Το Δίκτυο για το Δικαίωμα στην Αντίρρηση Συνείδησης του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας και το Ευρωπαϊκό Γραφείο για την Αντίρρηση Συνείδησης (EBCO) συνδιοργανώνoυν εκδήλωση-συζήτηση με αφορμή τα 35 χρόνια από τη δήλωση του Μιχάλη Μαραγκάκη «Αρνούμαι τον στρατό», την πρώτη δημόσια δήλωση αντίρρησης συνείδησης για ιδεολογικούς λόγους στην Ελλάδα.

 

Παρεμβαίνουν:

Θοδωρής Ηλιόπουλος, συγγραφέας, επιμελητής του βιβλίου του Μ. Μαραγκάκη «1986-2016, Ένα οδοιπορικό μαρτυρίων και μαρτυριών για τους Αντιρρησίες Συνείδησης και την άρνηση στράτευσης»

Γιώργος Κουτσοδιάκος, συγγραφέας, εκδόσεις Firebrand

Μιχάλης Μαραγκάκης, αντιρρησίας συνείδησης (δημόσια δήλωση 1986)

Θανάσης Μακρής, αντιρρησίας συνείδησης (δημόσια δήλωση 1987)

Θοδωρής Δημητρακάκης, αντιρρησίας συνείδησης (δημόσια δήλωση 2018, υπηρέτησε εναλλακτική υπηρεσία)

Αλεξία Τσούνη, Πρόεδρος EBCO

Νίκος Βασιλειάδης, Ταμίας Ελληνικού Τμήματος Διεθνούς Αμνηστίας

 

Θα συντονίσει η Μιμίκα Κριτσανίδου, συντονίστρια Δικτύου για το Δικαίωμα στην Αντίρρηση Συνείδησης.

 

Παράλληλα στον χώρο θα υπάρχει έκθεση των χιλιάδων επιστολών και καρτών που έλαβε ο Μιχάλης Μαραγκάκης από όλον τον κόσμο κατά τη διάρκεια της φυλάκισής του.

 

«Επειδή πιστεύω ότι η ελευθερία της συνείδησης και των πεποιθήσεων αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα που πρέπει να γίνεται απεριόριστα σεβαστό… ΑΡΝΟΥΜΑΙ δημόσια, συνειδητά και υπεύθυνα να υπηρετήσω τις Ελληνικές ένοπλες δυνάμεις»

— Μιχάλης Μαραγκάκης

 

Θα υπάρχει δυνατότητα διαδικτυακής παρακολούθησης μέσω zoom

https://us06web.zoom.us/j/84307200159...

Meeting ID: 843 0720 0159

Passcode: 758045

 

Πηγή: Διεθνής Αμνηστία 

 

Ελλάδα: ο Χάρης Βασιλείου θα πρέπει να έχει μια δίκαιη εξέταση των λόγων για τους οποίους επικαλείται αντίρρηση συνείδησης υπό ένα τροποποιημένο νομοθετικό πλαίσιο σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τα πρότυπα

 

Ενόψει της ακροαματικής διαδικασίας ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας, του Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου της Ελλάδας, για την υπόθεση του Χάρη Βασιλείου, ενός αντιρρησία συνείδησης του οποίου η αίτηση απορρίφθηκε από τον Υφυπουργό Εθνικής Άμυνας, η Διεθνής Αμνηστία, η Connection e.V., το Ευρωπαϊκό Γραφείο για την Αντίρρηση Συνείδησης (EBCO-BEOC), η International Fellowship of Reconciliation (IFOR) και η War Resisters’ International (WRI) καλούν τις ελληνικές αρχές να ακυρώσουν την απορριπτική απόφαση και να του παρέχουν μια δίκαιη εξέταση των λόγων για τους οποίους επικαλείται αντίρρηση συνείδησης, υπό ένα τροποποιημένο νομοθετικό πλαίσιο σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τα διεθνή και περιφερειακά πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τις συστάσεις των εγχώριων φορέων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο Χάρης Βασιλείου υπέβαλε το 2020 αίτηση για καθεστώς αντιρρησία συνείδησης και για να υπηρετήσει την (τιμωρητική) εναλλακτική πολιτική υπηρεσία. Η αίτησή του βασίστηκε στις ιδεολογικές ειρηνιστικές του πεποιθήσεις οι οποίες πηγάζουν από το γεγονός ότι μεγάλωσε σε μια οικογένεια Μαρτύρων του Ιεχωβά, παρότι ουδέποτε έγινε ο ίδιος Μάρτυρας του Ιεχωβά, εξαιτίας διαφορετικών απόψεων σε άλλες θεωρητικές πτυχές αυτής της πίστης.

Η αίτησή του απορρίφθηκε τον Μάρτιο του 2021 από τον Υφυπουργό Εθνικής Άμυνας, μετά από εισήγηση μιας ειδικής επιτροπής με στρατιωτική συμμετοχή, στη βάση ότι οι θρησκευτικές του πεποιθήσεις δεν είναι απόρροια μιας συνειδητής επιλογής και ένταξης στην θρησκευτική κοινότητα των Μαρτύρων του Ιεχωβά.

Η υπόθεση του Βασιλείου αποτυπώνει δύο από τις πιο προβληματικές πτυχές της νομοθεσίας και της πρακτικής αναφορικά με τους αντιρρησίες συνείδησης στην Ελλάδα: την έλλειψη ανεξαρτησίας και αμεροληψίας των διαδικασιών εξέτασης των αιτήσεων για καθεστώς αντιρρησία συνείδησης και την διάκριση που αντιμετωπίζουν κάποιες ομάδες αντιρρησιών συνείδησης στη βάση της φύσης των πεποιθήσεών τους.

Η ανάλυση των πέντε οργανώσεων για την υπόθεση του Χάρη Βασιλείου, την εθνική νομοθεσία και την πρακτική, στη βάση του διεθνούς δικαίου και των διεθνών προτύπων, και των συστάσεων διεθνών και εγχώριων φορέων, κατέληξε στο ότι η ακατάλληλη διαδικασία εξέτασης των αιτήσεων για αναγνώριση αντιρρησιών συνείδησης συνιστά παραβίαση του δικαιώματος στην ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας. Και περαιτέρω, ότι η άνιση μεταχείριση αντιρρησιών συνείδησης στη βάση της φύσης των πεποιθήσεών τους που εδράζονται στη συνείδηση, μπορεί να συνιστά παραβίαση του δικαιώματος στην ισότητα ενώπιον του νόμου και στην ίση προστασία από τον νόμο χωρίς οποιαδήποτε διάκριση.

 

Α. ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η τελική απόφαση για τις αιτήσεις για χορήγηση καθεστώτος αντιρρησία συνείδησης λαμβάνεται αποκλειστικά από ένα άτομο, τον/την (Υφ)Υπουργό Εθνικής Άμυνας^[1] μετά από μια μη δεσμευτική^[2] εισήγηση μιας πενταμελούς Ειδικής Επιτροπής, που αποτελείται από έναν/μία στρατιωτικό, τρεις καθηγητές/τριες πανεπιστημίου και ένα μέλος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους ως πρόεδρο.  Τα μέλη της Επιτροπής ορίζονται με Κοινή Υπουργική Απόφαση του/της Υπουργού Εθνικής Άμυνας, μαζί με τον/την Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών και τον/την Υπουργό Παιδείας.^[3]

Στην πράξη, η Επιτροπή δεν καλεί σε συνέντευξη βαπτισμένους Μάρτυρες του Ιεχωβά οι οποίοι έχουν βεβαίωση από την εκκλησία τους, στους οποίους χορηγείται αυτόματα καθεστώς αντιρρησία συνείδησης. Αυτή η προσέγγιση είναι η βέλτιστη πρακτική σύμφωνα με το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα,^[4]  το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ^[5] και η μόνη δέουσα πρακτική σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.^[6] Ωστόσο, η Επιτροπή δεν το εφαρμόζει αυτό σε όλους τους αντιρρησίες συνείδησης και καλεί εκείνους που αναφέρουν άλλους θρησκευτικούς λόγους ή ιδεολογικούς (μη θρησκευτικούς) λόγους για την αντίρρηση συνείδησής τους. Αυτή η διαφοροποίηση έχει θεωρηθεί από τον Συνήγορο του Πολίτη ως μια «πάγια πρακτική άνισης μεταχείρισης».^[7]

Σύμφωνα με την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ), αναφερόμενη σε επίσημα στοιχεία από το 2007 έως το 2015: «Ενώ το ποσοστό αναγνώρισης αντιρρησιών συνείδησης για θρησκευτικούς λόγους είναι σταθερά περίπου 96% έως 100%, το ποσοστό αναγνώρισης αντιρρησιών συνείδησης για ιδεολογικούς λόγους είναι συνήθως γύρω ή ακόμα και κάτω από το 50%.»^[8]

Ένα άτομο του οποίου η αίτηση έχει απορριφθεί μπορεί να καταθέσει προσφυγή στον/στην (Υφ)Υπουργό Εθνικής Άμυνας για να αλλάξει την απόφασή του/της (στην πράξη η προσφυγή εξετάζεται από την ίδια Επιτροπή, η οποία εισηγείται και πάλι στον/στην Υπουργό), και/ή στο Συμβούλιο της Επικρατείας, δηλαδή στο Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο.

 

Β. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΡΜΟΔΙΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΙΤΗΣΕΩΝ

Γενικά διεθνή πρότυπα και συστάσεις διεθνών φορέων:

• Η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης έχει θέσει συγκεκριμένες βασικές αρχές ως προς τη διαδικασία: Όπου η απόφαση σχετικά με την αναγνώριση του δικαιώματος στην αντίρρηση συνείδησης λαμβάνεται σε πρώτο βαθμό από μια διοικητική αρχή, το σώμα που λαμβάνει την απόφαση θα πρέπει να είναι εντελώς διαχωρισμένο από τις στρατιωτικές αρχές και η σύνθεσή του να εγγυάται τη μέγιστη ανεξαρτησία και αμεροληψία· η απόφαση θα πρέπει να υπόκειται στον έλεγχο τουλάχιστον άλλου ενός διοικητικού σώματος, με σύνθεση όπως η προαναφερθείσα, και στη συνέχεια στον έλεγχο τουλάχιστον ενός ανεξάρτητου δικαστικού σώματος· θα πρέπει να διασφαλίζεται ότι ενστάσεις και δικαστικές εφέσεις θα έχουν ως αποτέλεσμα την αναστολή της διαταγής κατάταξης για στρατιωτική θητεία εωσότου εκδοθεί η απόφαση σχετικά με την αίτηση· στους αιτούντες θα πρέπει να παρέχεται ακρόαση και θα πρέπει επίσης να έχουν το δικαίωμα να εκπροσωπούνται και να καλούν σχετικούς μάρτυρες.^[9]
• Ο τότε Ειδικός Εισηγητής του ΟΗΕ για την θρησκευτική μισαλλοδοξία είχε εδώ και πολλά χρόνια θέσει τα σχετικά πρότυπα: «Η απόφαση αναφορικά με το καθεστώς τους θα πρέπει να λαμβάνεται, εφόσον είναι εφικτό, από μια αμερόληπτη επιτροπή συγκροτημένη γι’ αυτόν τον σκοπό ή από ένα τακτικό πολιτικό δικαστήριο, με εφαρμογή όλων των νομικών εγγυήσεων που προβλέπονται από τα διεθνή όργανα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Θα πρέπει πάντοτε να υπάρχει δικαίωμα άσκησης έφεσης σε ένα ανεξάρτητο πολιτικό δικαστικό σώμα. Το σώμα που θα λαμβάνει την απόφαση θα πρέπει να είναι εντελώς διαχωρισμένο από τις στρατιωτικές αρχές και στον αντιρρησία συνείδησης θα πρέπει να παρέχεται ακρόαση και να δικαιούται νομική εκπροσώπηση και να καλεί σχετικούς μάρτυρες».^[10] Τα ίδια πρότυπα συνεχίζουν να αναφέρονται μέχρι και σήμερα από τον Ειδικό Εισηγητή του ΟΗΕ για την ελευθερία θρησκείας ή πεποίθησης όπως ονομάζεται πλέον^[11] και από το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.^[12]
• Το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα έχει ορίσει ότι «Ανεξάρτητα και αμερόληπτα όργανα λήψης απόφασης θα πρέπει να προσδιορίζουν εάν μια αντίρρηση συνείδησης στην στρατιωτική θητεία είναι γνήσια σε μια συγκεκριμένη υπόθεση. Τέτοια όργανα θα πρέπει να τίθενται υπό τον πλήρη έλεγχο πολιτικών αρχών.»^[13] Στην ίδια έκθεση, το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα έχει θέσει διάφορα ελάχιστα κριτήρια ώστε οι διαδικασίες αίτησης να εναρμονίζονται με τους διεθνείς κανόνες και πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.^[14] Το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα έχει επίσης αναφέρει την αποδοχή αιτήσεων χωρίς εξέταση ως μια βέλτιστη πρακτική.^[15]
• Ήδη από το 1998, η τότε Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, είχε καλωσορίσει το γεγονός ότι κάποια κράτη αποδέχονται τους ισχυρισμούς περί αντίρρησης συνείδησης ως βάσιμους χωρίς εξέταση.^[16] Το ίδιο επανέλαβε και το διάδοχο όργανο, το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ.^[17]
• Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επανειλημμένα επισημάνει ότι «κανένα δικαστήριο και καμία επιτροπή δεν μπορεί να εισχωρήσει στη συνείδηση ενός ατόμου» και έχει ταχθεί υπέρ της θέσης να αρκεί μια δήλωση με τους λόγους για να αναγνωριστεί κάποιος ως αντιρρησίας συνείδησης.^[18]

Συστάσεις διεθνών και ελληνικών φορέων συγκεκριμένα προς την Ελλάδα:

Η Ελλάδα έχει λάβει πλήθος συστάσεων, ακόμα και μετά την τροποποίηση της νομοθεσίας το 2019, η οποία μείωσε τον αριθμό των στρατιωτικών στην ειδική επιτροπή από δύο σε έναν.^[19]

• Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, στην υπόθεση Παπαβασιλάκη,^[20]μια υπόθεση παρόμοια με αυτήν του Βασιλείου στο βαθμό που ο Παπαβασιλάκης επίσης είχε μεγαλώσει σε οικογένεια ενός Μάρτυρα του Ιεχωβά χωρίς να είναι ο ίδιος, καταδίκασε την Ελλάδα για παραβίαση του Άρθρου 9 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (το οποίο αφορά την ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας), επειδή η ειδική επιτροπή εξέτασε την υπόθεση του αιτούντα παρουσία τριών – από ένα σύνολο πέντε – μελών, με δύο από αυτά να είναι στρατιωτικοί, με αποτέλεσμα να αποτελούν την πλειοψηφία. Το Δικαστήριο τόνισε ότι η ανεξαρτησία των μελών του αρμόδιου οργάνου συνιστά μια από τις θεμελιώδεις προϋποθέσεις για την αποτελεσματικότητα της εξέτασης μιας υπόθεσης ενός αντιρρησία συνείδησης. Επεσήμανε επίσης πως σε αυτήν την περίπτωση το γεγονός ότι η τελική απόφαση πάρθηκε από τον Υπουργό Εθνικής Άμυνας δεν προσφέρει τις απαιτούμενες εγγυήσεις αμεροληψίας και ανεξαρτησίας.
• H Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ το 2005 είχε εκφράσει την ανησυχία της για το γεγονός ότι η εξέταση των αιτήσεων ήταν αποκλειστικά υπό τον έλεγχο του Υπουργείου Άμυνας, και είχε συστήσει στην Ελλάδα να εξετάσει το να θέσει την αξιολόγηση των αιτήσεων για καθεστώς αντιρρησία συνείδησης υπό τον έλεγχο πολιτικών αρχών.^[21] Η Επιτροπή εμμέσως πλην σαφώς έκρινε ότι το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας δεν είναι πολιτική αρχή, και παρόμοιες θέσεις εξέφρασε και στην περίπτωση της Ρωσίας.^[22] Δέκα χρόνια αργότερα, εξέφρασε τις ανησυχίες της, μεταξύ άλλων, για τη «σύνθεση της Ειδικής Επιτροπής και την αναφερθείσα έλλειψη ανεξαρτησίας και αμεροληψίας», και συνέστησε στην Ελλάδα «να εξετάσει το να θέσει την αξιολόγηση των αιτήσεων για καθεστώς αντιρρησία συνείδησης υπό τον πλήρη έλεγχο πολιτικών αρχών».^[23]
• Ο Επίτροπος για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του Συμβουλίου της Ευρώπης, έχει ρητά συστήσει στην Ελλάδα «την μεταφορά των διοικητικών αρμοδιοτήτων για τη χορήγηση καθεστώτος αντιρρησία συνείδησης από το Υπουργείο Άμυνας σε ένα ανεξάρτητο πολιτικό τμήμα».^[24]
• Ο Ειδικός Εισηγητής του ΟΗΕ για την ελευθερία θρησκείας ή πεποίθησης, από το 2006 έχει υιοθετήσει και τονίσει τις συστάσεις της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ προς την Ελλάδα, να εξετάσει το να θέσει την αξιολόγηση των αιτήσεων για καθεστώς αντιρρησία συνείδησης υπό τον έλεγχο πολιτικών αρχών.^[25] Το 2016, ο Ειδικός Εισηγητής του ΟΗΕ επεσήμανε την υπόθεση ενός απορριφθέντα αιτούντα, ζήτησε γι’ αυτόν να εξεταστεί από ένα ανεξάρτητο και αμερόληπτο όργανο, επανέλαβε τις συστάσεις της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και κάλεσε τις ελληνικές αρχές «να λάβουν όλα τα απαραίτητα προσωρινά μέτρα για να σταματήσουν οι φερόμενες παραβιάσεις και να αποτραπεί η επανάληψή τους και στην περίπτωση που οι έρευνες επιβεβαιώσουν ή παράσχουν ενδείξεις ότι οι ισχυρισμοί ευσταθούν, να διασφαλιστεί η λογοδοσία οποιουδήποτε ατόμου (ή ατόμων) υπεύθυνου (/-ων) για τις φερόμενες παραβιάσεις».^[26] Τον Ιούλιο του 2019, μετά την τροποποίηση της νομοθεσίας η οποία μείωσε τον αριθμό των στρατιωτικών μελών στην ειδική επιτροπή, ο Ειδικός Εισηγητής του ΟΗΕ αναφέρθηκε στον «πρόσφατα υιοθετημένο νόμο (4609/2019), ο οποίος δυστυχώς αποτυγχάνει να αναγνωρίσει το καθεστώς των αντιρρησιών συνείδησης στην στρατιωτική θητεία σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Επεσήμανε ότι «Η διαδικασία αξιολόγησης παραμένει αμετάβλητη» και αναφέρθηκε στις συστάσεις της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, επισημαίνοντας ότι «η αξιολόγηση των αιτήσεων για καθεστώς αντιρρησία συνείδησης θα πρέπει να υπάγεται στην δικαιοδοσία πολιτικών αρχών».^[27]
• Το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα το 2017 επεσήμανε τις ανησυχίες και τις συστάσεις της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και την απόφαση του ΕΔΔA.^[28] To 2019, το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα δήλωσε ρητά για το νομοσχέδιο (Νόμος 4609/2019) ότι «παραμένει προβληματικό, με δεδομένο ότι, παρά την νέα σύνθεση της πενταμελούς ειδικής επιτροπής με την συμμετοχή μόνο ενός στρατιωτικού αξιωματικού (αντί για δύο), η αξιολόγηση των αιτήσεων για καθεστώς αντιρρησία συνείδησης ακόμα δεν βρίσκεται υπό τον πλήρη έλεγχο πολιτικών αρχών».^[29]
• Ο Συνήγορος του Πολίτη έχει αναφέρει: «Η προσωπική συνέντευξη ως μέσο διαπίστωσης λόγων συνείδησης είναι αυτή καθ’ εαυτήν αμφιλεγόμενη, στο μέτρο που υπάγει το ενδιάθετο φρόνημα σε έλεγχο ειλικρίνειας».^[30]
• Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου έχει επανειλημμένα συστήσει: «Η αρμόδια Αρχή που αποφασίζει για το αν ένα άτομο θα πρέπει να εκπληρώσει εναλλακτική υπηρεσία ή όχι, θα πρέπει να είναι ανεξάρτητη και να μην περιλαμβάνει μέλη της στρατιωτικής διοίκησης».^[31] Το 2019, σχολιάζοντας το νομοσχέδιο (πλέον νόμος 4609/2019), η ΕΕΔΑ δήλωσε ρητά ότι παρά την μείωση των αξιωματικών του στρατού το νομοσχέδιο δεν συμμορφώνεται πλήρως με τις συστάσεις των ελεγκτικών οργάνων όπως η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, ο Ειδικός Εισηγητής του ΟΗΕ για την ελευθερία θρησκείας ή πεποίθησης και ο Επίτροπος για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του Συμβουλίου της Ευρώπης.^[32] Το 2021, στο υπόμνημά της για τον 3^ο Κύκλο Οικουμενικής Περιοδικής Αξιολόγησης, η ΕΕΔΑ επανέλαβε ότι «Η αξιολόγηση των αιτήσεων για καθεστώς αντιρρησία συνείδησης ακόμα δεν έχει τεθεί υπό τον πλήρη έλεγχο πολιτικών αρχών».^[33]

Παραβιάσεις:

Εξαιτίας της ακατάλληλης διαδικασίας εξέτασης των αιτήσεων για την αναγνώριση αντιρρησιών συνείδησης, υφίσταται παραβίαση του δικαιώματος στην ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας, όπως ορίζεται στο Άρθρο 18 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, καθώς και στο Άρθρο 9 της ΕΣΔΑ.

Η ισχύουσα νομοθεσία για την εξέταση των αιτήσεων για εναλλακτική υπηρεσία συνεχίζει να αντιβαίνει στις συστάσεις της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ καθώς δεν απαιτεί να είναι η νέα Ειδική Επιτροπή αμιγώς πολιτική και δεν διασφαλίζει ότι η απόφαση για την χορήγηση καθεστώτος αντιρρησία συνείδησης δεν λαμβάνεται από τον/την Υπουργό Άμυνας.^[34]

 

Γ. ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΑΣΗ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΩΝ ΑΝΤΙΡΡΗΣΗΣ

Γενικά διεθνή πρότυπα και συστάσεις διεθνών φορέων:

• Το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα έχει συγκεντρώσει τα ελάχιστα κριτήρια ώστε οι διαδικασίες για καθεστώς αντιρρησία συνείδησης να εναρμονίζονται με τους διεθνείς κανόνες και πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μεταξύ αυτών υπάρχει η απαίτηση: «Μη διάκρισης στη βάση των λόγων αντίρρησης συνείδησης και μεταξύ ομάδων. Οι διατάξεις για την εναλλακτική υπηρεσία θα πρέπει να είναι προσβάσιμες σε όλους τους αντιρρησίες συνείδησης χωρίς διακρίσεις ως προς την φύση των θρησκευτικών ή μη θρησκευτικών πεποιθήσεών τους, δεν θα πρέπει να υφίσταται διάκριση μεταξύ των ομάδων αντιρρησιών συνείδησης».^[35]
• Η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, στο Γενικό της Σχόλιο 22, έχει δηλώσει ότι «δεν θα πρέπει να υπάρχει διαφοροποίηση μεταξύ των αντιρρησιών συνείδησης στη βάση της φύσης των ιδιαίτερων πεποιθήσεών τους».^[36] Ακολούθως, η Επιτροπή, στο πλαίσιο των καταληκτικών παρατηρήσεών της, έχει με συνέπεια υποστηρίξει την αναγνώριση «του δικαιώματος στην αντίρρηση συνείδησης χωρίς διακρίσεις ως προς την φύση των πεποιθήσεων (θρησκευτικών ή μη θρησκευτικών πεποιθήσεων που βασίζονται στην συνείδηση) οι οποίες δικαιολογούν την αντίρρηση»,^[37] ή «χωρίς περιορισμό στην κατηγορία των συνειδητών πεποιθήσεων»^[38] και έχει εκφράσει ανησυχίες «για τον περιορισμό της αντίρρησης συνείδησης στην στρατιωτική θητεία μόνο σε μέλη καταγεγραμμένων θρησκευτικών οργανώσεων των οποίων η διδαχή απαγορεύει την χρήση όπλων». ^[39]
• Το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει υπενθυμίσει στα κράτη «την απαίτηση να μην κάνουν διακρίσεις μεταξύ των αντιρρησιών συνείδησης στη βάση της φύσης των ιδιαίτερων πεποιθήσεών τους.»^[40]

Συστάσεις διεθνών και ελληνικών φορέων συγκεκριμένα προς την Ελλάδα

• Η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, συγκεκριμένα στην περίπτωση της Ελλάδας, έχει εκφράσει ανησυχίες «για αναφορές που παραπέμπουν σε διακρίσεις στη βάση των διαφορετικών λόγων αντίρρησης στην θητεία», και έχει συστήσει η εναλλακτική υπηρεσία να είναι «προσβάσιμη σε όλους τους αντιρρησίες συνείδησης».^[41]
• Στο πλαίσιο του Δεύτερου Κύκλου Οικουμενικής Περιοδικής Αξιολόγησης (UPR) από το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η Ελλάδα έλαβε σύσταση η οποία ζητούσε, μεταξύ άλλων, η εναλλακτική υπηρεσία να είναι «προσβάσιμη σε όλους τους αντιρρησίες συνείδησης».^[42] Η Ελλάδα δεν αποδέχτηκε την σύσταση.^[43]
• Το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα έχει υπογραμμίσει τόσο τις ανησυχίες της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων^[44] όσο και εκείνες του Συνηγόρου του Πολίτη (βλ. παρακάτω) και το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει απορρίψει τις συστάσεις περί αντιρρησιών συνείδησης στο πλαίσιο της Οικουμενικής Περιοδικής Αξιολόγησης.^[45]
• Το 2016, ο Ειδικός Εισηγητής του ΟΗΕ για την ελευθερία θρησκείας ή πεποίθησης αναφέρθηκε σε πληροφορίες που έλαβε ότι η ειδική επιτροπή «επανειλημμένα απορρίπτει αιτούντες που δεν ανήκουν στο δόγμα των Μαρτύρων του Ιεχωβά».^[46] Το 2019 ο Ειδικός Εισηγητής του ΟΗΕ αναφέρθηκε στις ανησυχίες της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, δηλώνοντας ότι η αναγνώριση του καθεστώτος [αντιρρησία συνείδησης] δεν θα πρέπει να διενεργείται με τρόπο που συνιστά διάκριση στη βάση διαφορετικών λόγων αίτησης.^[47]

• Ο Συνήγορος του Πολίτη έχει κάνει λόγο περί μιας «πάγιας πρακτικής άνισης μεταχείρισης: ενώ για τους λεγόμενους «θρησκευτικούς» αντιρρησίες η επιτροπή αρκείται στην προσκόμιση πιστοποιητικού της οικείας θρησκευτικής κοινότητας και δεν τους καλεί καν σε συνέντευξη, οι λεγόμενοι «ιδεολογικοί» αντιρρησίες συχνά καλούνται να απαντήσουν σε ερωτήσεις που άπτονται ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, όπως η ένταξη σε συγκεκριμένο πολιτικό χώρο (υποθέσεις 165151, 167596, 168243/2013).»^[48]

Παραβιάσεις:

Η άνιση μεταχείριση των αντιρρησιών συνείδησης στην βάση της φύσης των πεποιθήσεών τους μπορεί να συνιστά παραβίαση του Άρθρου 26 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, το οποίο δίνει το δικαίωμα σε όλα τα άτομα για ισότητα ενώπιον του νόμου και ίση προστασία από τον νόμο χωρίς καμία διάκριση.

 

Δ. ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Η Διεθνής Αμνηστία, η Connection e.V., το Ευρωπαϊκό Γραφείο για την Αντίρρηση Συνείδησης  (EBCO-BEOC), η International Fellowship of Reconciliation (IFOR) και η War Resisters’ International (WRI) κάνουν τις ακόλουθες συστάσεις:

• Η υπουργική απόφαση απόρριψης της αίτησης του Χάρη Βασιλείου και άλλων παρόμοιων υποθέσεων θα πρέπει να ακυρωθεί και αυτοί θα πρέπει να έχουν μία δίκαιη εξέταση των λόγων τους για αντίρρηση συνείδησης υπό ένα τροποποιημένο νομοθετικό πλαίσιο σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τα διεθνή και περιφερειακά πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τις συστάσεις των εγχώριων φορέων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
• Η διαδικασία εξέτασης των αιτήσεων για καθεστώς αντιρρησία συνείδησης, εάν υπάρχει, θα πρέπει να τεθεί υπό τον πλήρη έλεγχο πολιτικών αρχών (δηλ. να μεταφερθεί από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας) από μια επιτροπή με αμιγώς πολιτική σύνθεση και θα πρέπει να διεξάγεται χωρίς καθυστέρηση και με έναν τρόπο ο οποίος θα εγγυάται την μέγιστη ανεξαρτησία και αμεροληψία.
• Ως βέλτιστη πρακτική η οποία έχει υπογραμμιστεί από φορείς του ΟΗΕ και περιφερειακούς φορείς, οι ισχυρισμοί για αντίρρηση συνείδησης θα πρέπει να γίνονται αποδεκτοί ως βάσιμοι χωρίς εξέταση.

 

---

[1] Νόμος 3421/2005, άρθρο 62, παρ. 1.

[2] Σύμφωνα με την απόφαση του Υπουργού Εθνικής Άμυνας υπ’ αριθμόν Φ.420/79/81978/Σ.300 (ΦΕΚ B 1854/2005), Άρθρο 3, παράγραφος 6, η Ειδική Επιτροπή παραδίδει όχι μόνο την γνώμη αλλά και ένα σχέδιο υπουργικής απόφασης, αλλά εάν ο/η Υπουργός Άμυνας διαφωνεί με το περιεχόμενο του σχεδίου, ετοιμάζεται άλλο σύμφωνα με τις εντολές του/της.

[3] Νόμος 3421/2005, άρθρο 62, παρ. 2, όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 23 του Ν. 4609/2019.

[4] OHCHR, Conscientious objection to military service, Analytical report of the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, (A/HRC/35/4), 1 Μαΐου 2017, παρ. 34. Διαθέσιμο στο: http://undocs.org/A/HRC/35/4

Βλ. επίσης A/HRC/23/22, παρ. 48 και E/CN.4/2006/51, παρ. 36.

[5] UN Human Rights Council, Resolution 24/17 (A/HRC/RES/24/17), 8 Οκτωβρίου 2013, παρ. 7. Διαθέσιμο στο: http://undocs.org/A/HRC/RES/24/17

[6] European Parliament, Resolution on conscientious objection and alternative service, (Α3-15/89), 13 Οκτωβρίου 1989, [γνωστή ως Ψήφισμα Schmidbauer], όπως δημοσιεύεται στην Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων C291, 20 Νοεμβρίου 1989, παρ. Α (σελ. 123) και παρ. 4 (σελ. 124)

Βλ. επίσης, European Parliament, Resolution on conscientious objection, (1-546/82), [γνωστή ως Ψήφισμα Macciocchi], 7 Φεβρουαρίου 1983, όπως δημοσιεύεται στην Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων C 68, 14 Μαρτίου 1983, παρ. 3 (σελ. 15).

[7] Συνήγορος του Πολίτη, Ειδική Έκθεση 2013, «Καταπολέμηση των διακρίσεων» σ. 110. Διαθέσιμη στο:

https://www.synigoros.gr/resources/docs/10-diakriseis.pdf

[8] Greek National Commission for Human Rights, Submission to the quadrennial analytical report 2017 on conscientious objection to military service of the UN High Commissioner of Human Rights (Φεβρουάριος 2017), σ. 6. Βλ. επίσης Addendum, σ. 13-14.

http://www.nchr.gr/images/pdf/apofaseis/antirisies_suneidisis/Submission%20of%20the%20GNCHR%20to%20the%20quadrennial%20analytical%20report%202017.pdf

[9] Council of Europe, Parliamentary Assembly, Resolution 337 (1967), Right of conscientious objection, παρ. b2, b3, b4 και b5.

[10] Report submitted by Mr. Angelo Vidal d Almeida Ribeiro, Special Rapporteur appointed in accordance with Commission on Human Rights resolution 1986/20 of 10 March 1986 (E/CN.4/1992/52), 18 Δεκεμβρίου 1991, παρ. 185. [Διαθέσιμο μέσω http://www.ohchr.org/EN/Issues/FreedomReligion/Pages/Annual.aspx ].

[11] A/HRC/6/5, παρ. 22, διαθέσιμο στο: https://undocs.org/A/HRC/6/5, A/HRC/19/60/Add.1, παρ. 56, διαθέσιμο στο: https://undocs.org/A/HRC/19/60/Add.1, A/HRC/22/51/Add.1, παρ. 69, διαθέσιμο στο: https://undocs.org/A/HRC/22/51/Add.1

[12] OHCHR, Conscientious objection to military service, Analytical report of the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, (A/HRC/35/4), 1 Μαΐου 2017, παρ. 17. Διαθέσιμο στο: http://undocs.org/A/HRC/35/4

[13] OHCHR, Approaches and challenges with regard to application procedures for obtaining the status of conscientious objector to military service in accordance with human rights standards, (A/HRC/41/23), 24 Μαΐου 2019, παρ. 60 (g). Διαθέσιμο στο: https://undocs.org/A/HRC/41/23

[14] OHCHR, Approaches and challenges with regard to application procedures for obtaining the status of conscientious objector to military service in accordance with human rights standards, (A/HRC/41/23), 24 Μαΐου 2019, σ. 14 και 15. Διαθέσιμο στο: https://undocs.org/A/HRC/41/23

[15] OHCHR, Conscientious objection to military service, Analytical report of the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, (A/HRC/35/4), 1 Μαΐου 2017, παρ. 34. Διαθέσιμο στο: http://undocs.org/A/HRC/35/4

Βλ. επίσης A/HRC/23/22, παρ. 48 και E/CN.4/2006/51, παρ. 36.

[16] UN Commission on Human Rights, Resolution 1998/77, Conscientious objection to military service, 22 Απριλίου 1998, (E/CN.4/RES/1998/77), παρ. 2.

[17] UN Human Rights Council, Resolution 24/17 (A/HRC/RES/24/17), 8 Οκτωβρίου 2013, παρ. 7. Διαθέσιμο στο http://undocs.org/A/HRC/RES/24/17

[18] Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Ψήφισμα περί της αρνήσεως στρατεύσεως για λόγους συνειδήσεως, (1-546/82), [γνωστό ως ψήφισμα Macciocchi], 7 Φεβρουαρίου 1983, όπως δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων C 68, 14 Μαρτίου 1983, παρ.3 (σ. 15). Βλ. επίσης Ψήφισμα σχετικά με την άρνηση στρατεύσεως και την αναπληρωματική θητεία, (Α3-15/89), [γνωστό ως ψήφισμα Schmidbauer], 13 Οκτωβρίου 1989 όπως δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων C291, 20 Νοεμβρίου 1989, παρ. Α (σ. 123) και παρ. 4 (σ. 124).

[19] Νόμος 4609/2019, άρθ. 23 με το οποίο τροποποιήθηκε η παρ. 1 του άρθρου 62 του Νόμου 3421/2005.

[20] European Court of Human Rights, Case of Papavasilakis v. Greece, (66899/14), 15 Σεπτεμβρίου 2016. Διαθέσιμο στο: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-166850

[21] UN Human Rights Committee, Concluding observations on the initial report of Greece, (CCPR/CO/83/GRC), 25 Απριλίου 2005, παρ. 15. Διαθέσιμο στο http://undocs.org/CCPR/CO/83/GRC

[22] UN Human Rights Committee, Concluding observations on the sixth periodic report of the Russian Federation, (CCPR/C/RUS/CO/6), 24 Νοεμβρίου 2009, παρ. 23.

Διαθέσιμο στο http://undocs.org/CCPR/C/RUS/CO/6

[23] UN Human Rights Committee, Concluding observations on the second periodic report of Greece, (CCPR/C/GRC/CO/2), 3 Δεκεμβρίου 2015, παράγραφοι 37-38.

Διαθέσιμο στο http://undocs.org/CCPR/C/GRC/CO/2

[24] Report by Mr Alvaro Gil-Robles, Commissioner for Human Rights, on his visit to the Hellenic Republic, 2-5 Ιουνίου 2002, CommDH(2002)5, παρ. 18.

[25] UN Economic and Social Council, Commission on human rights, Civil and political rights, including the question of religious intolerance, Addendum, Summary of cases transmitted to Governments and replies received, E/CN.4/2006/5/Add.1, 27 Μαρτίου 2006, παρ. 139. Διαθέσιμο στο http://undocs.org/E/CN.4/2006/5/Add.1

[26] UN Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Communication GRC 3/2016, 31 Οκτωβρίου 2016

[27] UN Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Communication GRC 3/2019, 11 Ιουλίου 2019.

[28] OHCHR, Conscientious objection to military service, Analytical report of the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, (A/HRC/35/4), 1 Μαΐου 2017, παρ. 53. Διαθέσιμο στο: http://undocs.org/A/HRC/35/4

[29] OHCHR, Approaches and challenges with regard to application procedures for obtaining the status of conscientious objector to military service in accordance with human rights standards, (A/HRC/41/23), 24 Μαΐου 2019, παρ. 41. Διαθέσιμο στο: https://undocs.org/A/HRC/41/23

[30] Συνήγορος του Πολίτη, Ειδική Έκθεση 2013, «Καταπολέμηση των διακρίσεων», Κεφ. «Διακρίσεις λόγω θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, παράγραφος «Εξέταση αιτήσεων αναγνώρισης αντιρρησιών συνείδησης», σελ. 110. Διαθέσιμο στο https://www.synigoros.gr/resources/docs/10-diakriseis.pdf

[31]  Παρατηρήσεις της ΕΕΔΑ επί του άρθρου 12 του Σχεδίου Νόμου του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας «Ρύθμιση θεμάτων μεταθέσεων οπλιτών, μέριμνας προσωπικού και άλλες διατάξεις» (Αντιρρησίες συνείδησης) (20.1.2016), σελ. 5, παρ. 4. Επίσης: Greek National Commission for Human Rights, Submission to the quadrennial analytical report 2017 on conscientious objection to military service of the UN High Commissioner of Human Rights (February 2017), σ. 8.

http://www.nchr.gr/images/pdf/apofaseis/antirisies_suneidisis/Submission%20of%20the%20GNCHR%20to%20the%20quadrennial%20analytical%20report%202017.pdf .

Προτάσεις για το θεσμό της εναλλακτικής πολιτικής- κοινωνικής υπηρεσίας (2001), παρ. 7. Παρατηρήσεις επί του σχεδίου Δεύτερης Περιοδικής Έκθεσης της Ελληνικής Δημοκρατίας για το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ΔΣΑΠΔ), 5.12.2013, σελ. 56.

[32] ΕΕΔΑ, Παρατηρήσεις επί των άρθρων 18, 21 και 22 του Σχεδίου Νόμου του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας "Ρυθμίσεις Μέριμνας Προσωπικού Ενόπλων Δυνάμεων", 19 Μαρτίου 2019, σελ. 6. Διαθέσιμο στο: https://www.nchr.gr/images/pdf/apofaseis/antirisies_suneidisis/EEDA_paratiriseis_SxN_Antirrisies%20syneidisis_2019.pdf

[33] Greek National Commission’s for Human Rights (GNCHR) Stakeholder Report to the Universal Periodic Review (UPR) of Greece, UN Human Rights Council, 39th session, Μάρτιος 2021, παρ. 19. Διαθέσιμο στο: https://www.nchr.gr/images/English_Site/EllinikesEktheseis/GNCHR_UPR_Stakeholder_Report_2021_Final.pdf

[34] Βλ. Amnesty International, “Greece: Observations on the right to conscientious objection – “serious violations of Greece’s obligations towards conscientious objectors remain unaddressed in proposed bill despite some positive steps””

20 Μαρτίου 2019, Index Number: EUR 25/0088/2019, διαθέσιμο στο: https://www.amnesty.org/en/documents/eur25/0088/2019/en/

[35] OHCHR, Approaches and challenges with regard to application procedures for obtaining the status of conscientious objector to military service in accordance with human rights standards, (A/HRC/41/23), 24 Μαΐου 2019, παρ. 60 (e). Διαθέσιμο στο: https://undocs.org/A/HRC/41/23

Βλ. επίσης: Conscientious objection to military service, Analytical report of the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, (A/HRC/35/4), 1 Μαΐου 2017, παρ. 64. Διαθέσιμο στο: http://undocs.org/A/HRC/35/4

[36] Human Rights Committee General Comment No. 22 (CCPR/C/21/Rev.1/Add.4), 27 Σεπτεμβρίου 1993, ‘The right to freedom of thought, conscience and religion or belief (Art. 18)’, παρ. 11. Διαθέσιμο στο: https://www.refworld.org/docid/453883fb22.html

[37] Π.χ. UN Human Rights Committee, Concluding observations on the fifth periodic report of Belarus, (CCPR/C/BLR/CO/5), 22 Νοεμβρίου 2018, παρ. 47-48. Διαθέσιμο στο: http://undocs.org/CCPR/C/BLR/CO/5

Βλ. επίσης: UN Human Rights Committee, Concluding observations on the seventh periodic report of Ukraine, (CCPR/C/UKR/CO/7), 22 Αυγούστου 2013, παρ. 19. Διαθέσιμο στο: https://undocs.org/CCPR/C/UKR/CO/7

[38] UN Human Rights Committee, Concluding observations on the fourth periodic report of Azerbaijan, (CCPR/C/AZE/CO/4), 16 Νοεμβρίου 2016, παρ. 34-35. Διαθέσιμο στο: http://undocs.org/CCPR/C/AZE/CO/4

[39] UN Human Rights Committee, Concluding observations on the second periodic report of Kyrgyzstan, (CCPR/C/KGZ/CO/2), Απριλίου 2014, παρ. 23. Διαθέσιμο στο: http://undocs.org/CCPR/C/KGZ/CO/2

[40] Human Rights Council resolution 24/17 (A/HRC/RES/24/17), 27 Σεπτεμβρίου 2013, παρ. 8. Διαθέσιμο στο: https://undocs.org/A/HRC/RES/24/17

[41] UN Human Rights Committee, Concluding observations on the second periodic report of Greece, 3 Δεκεμβρίου 2015, (CCPR/C/GRC/CO/2), παρ. 37-38. Διαθέσιμο στο: http://undocs.org/CCPR/C/GRC/CO/2

[42] UN Human Rights Council, Report of the Working Group on the Universal Periodic Review, Greece, (A/HRC/33/7), 8 Ιουλίου 2016, σύσταση 136.15 (Ουρουγουάη).

[43] UN Human Rights Council, Report of the Working Group on the Universal Periodic Review, Greece, Addendum, Views on conclusions and/or recommendations, voluntary commitments and replies presented by the State under review, (A/HRC/33/7/Add.1), 2 Σεπτεμβρίου 2016, σ. 3.

[44] OHCHR, Approaches and challenges with regard to application procedures for obtaining the status of conscientious objector to military service in accordance with human rights standards, (A/HRC/41/23), 24 Μαΐου 2019, παρ. 29. Διαθέσιμο στο: https://undocs.org/A/HRC/41/23

[45] OHCHR, Conscientious objection to military service, Analytical report of the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, (A/HRC/35/4), 1 Μαΐου 2017, παρ. 53. Διαθέσιμο στο: http://undocs.org/A/HRC/35/4

[46] UN Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Communication GRC 3/2016, 31 Οκτωβρίου 2016, σ. 2.

[47] UN Special Rapporteur on freedom of religion or belief, Communication GRC 3/2019, 11 Ιουλίου 2019, σ. 5.

[48] Συνήγορος του Πολίτη, Ειδική Έκθεση 2013, «Καταπολέμηση των διακρίσεων», Κεφ. «Διακρίσεις λόγω θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, παράγραφος «Εξέταση αιτήσεων αναγνώρισης αντιρρησιών συνείδησης», σελ. 110. Διαθέσιμο στο: https://www.synigoros.gr/resources/docs/10-diakriseis.pdf

 

Πηγή: Διεθνής Αμνηστία